Door Colette Zonsveld, op basis van uitgebreide aantekeningen van Jaap van Ommen

Inleiding
Jaap van Ommen, die nu in Doesburg woont, werd in 1927 geboren in de Zocherstraat en groeide er deels op. Vanaf zijn 5e jaar heeft hij nog veel herinneringen uit de jaren ’30 en ’40. Deze geven een mooi beeld over hoe het leven toen was en betreffen de straat, de bewoners en de naaste omgeving. In 1942/43 verhuisde hij met zijn familie naar Amstelveen, maar bleef nog wel op de Middelbare School in de buurt. Hij was ondergedoken in 1944/45 en na zijn diensttijd (nog verplicht tot in de 90er jaren) woonde hij voor werk en studie weer in Amsterdam. 

Zocherstraat, hoek vondelparkVanaf de Amstelveenseweg is het eerste huis nummer 85, waar hij is geboren en deels getogen, op 1-hoog. Het is hetzelfde pand waar ikzelf, Colette Zonsveld, al vanaf 1971 op 3-hoog woon. Je ziet uit die tijd nog veel winkelwoningen met een of meerdere grote ruiten op de begane grond, deze hebben een eigen nummer. Er hebben daar allemaal winkels en kleine bedrijfjes in gezeten, nu zijn het doorgaans gewone woningen.

In elke paar straten waren vroeger zowel een bakker, slager, melkboer als kruidenier. Soms ook een drogist of een winkel met huishoudelijke benodigdheden, zoals bestek en servies. Ook was er steevast een fietsenstalling, soms met een fietsenmaker erbij. En natuurlijk was er in de buurt een badhuis, want de huizen hadden geen badkamers, alleen soms een wasbak. De meesten mensen wasten zich in de keuken.

Jaap heeft de straat en omgeving schetsmatig redelijk nauwkeurig aangegeven, zie de afbeelding. De symbolen op de plattegrond staan waar nodig tussen haakjes. De namen van personen werden geput uit herinneringen van ¾ eeuw geleden. Ik heb al zijn aantekeningen hieronder verwoord, en tussen haakjes af en toe iets van mezelf toegevoegd.

De Zocherstraat
Zocherstraat in jaren 30
De Zocherstraat was de verbindingsweg van de Amstelveens(ch)eweg naar de Overtoom en door de bebouwing vrij smal. Zie foto’s 1 en 2. Door de Zocherstraat liep een tramroute van de lijnen 1, 6 en 23. ’s Morgens vroeg reden er ook trams van andere lijnen door de straat, die kwamen uit de remise Havenstraat op weg naar hun beginpunt. De trams wrongen zich door de wat krappe bochten, wat met het nodige gepiep gepaard ging richting Overtoom. Dan kwam er weer eens een man met een emmer smeervet en een lange stok waarmee hij de rails invette. Er was ook een halte (H). Op de terugweg reden ze niet via de Zocherstraat.

De Vondelparkingang lag wat dichter bij no. 85; die is pas eind 70er jaren verplaatst naar de hoek. Op foto 2 is de tramrails nog enigszins zichtbaar. Evenals een paal waaraan de draagdraad voor de bovenleiding was bevestigd. Op de Amstelveenseweg was een ‘Jantje van Alles’ winkel (JvA). Op een morgen bleek de winkel leeg te zijn, de eigenaar was met inventaris en al met de noorderzon vertrokken: een crisis-slachtoffer. Nog iets verder Steenhouwerij Harmsen (SH).

1928 Zocherstraat hoek AmstelvensewegAls je vanaf de Amstelveenseweg de Zocherstraat doorloopt zag je eerst op de hoek links een Café (nu Cash Converters). Ernaast een winkel waar kinderen een autoped (step) met lucht(!)banden konden huren voor een half of heel uur. Maar ook een fiets en dat was luxe in de crisistijd (nu de winkel voor modeltreinen). Aan het begin rechts was de tramhalte (H) en in het park bevond zich een vóór de 2e Wereldoorlog gebouwde schuilplaats voor bij luchtalarm (Sch).

Verderop links het Badhuis. Je kocht een kaartje met volgnummer bij het loket. De badmeester riep wanneer een douchehokje vrij was het volgnummer af. Tijd was maximaal een half uur, bij drukte soms minder. Op de deur van het douchehokje hing een handklok. Was de tijd (bijna) om, dan bonste de badmeester op de deur. (Dan moest je vaart maken. Mijn man en ik ging er in de 70-er jaren nog een douche nemen, meestal na het badmintonnen. Een douche heette een stortbad.) Er waren ook 1 of 2 duurdere badkuipen. Bij de ingang van het badhuis stond een, wat minder begaafde, fietsenbewaker. Soms ging hij zingen en danspasjes maken, stepdansen was toen in de mode.

Dan rechts op de hoek van het eerste hofje de drogist Klein Budde (Dr). Hij had zo’n hoge weegschaal met schuifgewichten op ooghoogte. Het was voor mijn oudere zus en mij een attractie om je voor een paar centen vakkundig te laten wegen. Net voorbij het hofje een Fietsenmaker met stalling (F). Mijn vader liet daar voor zijn lichaamspostuur, van onderdelen een voor hem passende fiets maken. Prijs fl 45,— (fl staat voor florijn, oftewel gulden).

Er schuin tegenover was de slager. In de crisistijd ging het hem niet ‘naar den vleze’. Hij verdiende geld door ook bij een andere slager op de Koninginneweg te werken. Zijn vrouw wist niet het verschil tussen rundergehakt en cervelaatworst (op z’n Amsterdams: sterf-op-straatworst). Iets verderop een garage (nog steeds). Daar stond mijn vliegende hollander met kamwielen (een vierwielig wagentje dat voortbewogen wordt door een krukas waarop een hefboom werkt). Daarmee kon ik aan de onevenzijde door de vele bochten scheuren!

Op de hoek de Vana, een kruidenier van het type ‘tik op de schaal’ (zodat alles op de weegschaal net een beetje meer weegt). Schuin tegenover de 3-jarige HBS, die tijdens de bezetting werd gevorderd door de Moffen. Aan de hoek met de Overtoom: links een galanteriewinkel (met snuisterijen zoals lampen en beeldjes) en rechts  de kruidenierswinkel van van Amerongen.

Overtoom 577In het café verderop op de Overtoom aten de Joodse vodden- en klereninkopers (met handkar) hun brood op bij een kop koffie. Door de straten lopend hadden ze hun roep, zoals: Aaklikoopvoddèèèè! Dat was een afkorting van “ik koop oude kleren en vodden”. Er waren ook nog een groentewinkel en bakker nabij op de Overtoom. De bakker was van meneer Happel (zijn dochter Frieda woonde later op dezelfde verdieping van Zocherstraat 85, waar Jaap van Ommen is geboren). Tijdens de Luilakviering verkocht hij ’s morgens vroeg Luilakbollen. Casino- en tijgerbrood waren in die tijd een luxe.

De eerstvolgende zijstraat was de Frederikstraat. Deze werd in de jaren ’30 de ‘Friksteeg’ genoemd. Het was toen nog een doodlopende straat, er was hier geen toegang tot het Vondelpark, vrij uitzonderlijk. Links was een brandweerpost voor één motorspuit. Later werd deze verplaatst naar een klein gebouw op de Amstelveenseweg t/o het Vondelpark.


Rond Zocherstraat 85

(huisnummers en de bewoners zijn bij benadering aangegeven)

Op nummer 75 woonde de familie Op ’t Land. Een dochter was leidster bij padvinderij op de Buitenveldertse Wandelweg. Op 79 woonde mijn vriendje Pim Winkel, zijn vader was leraar, en op 81 mijn vriendje Wim Elsnerus van Putten. Op 83  woonde de huiseigenaar van nummer 85, de heer Balke. De huurprijs voor de 1e etage was fl 45,- per maand. Gemiddeld werd een kwart van het inkomen aan huur besteed. Op nummer 87 (de begane grond van 85) was een winkel met wasserij/stomerij. Later was er een rijschool in gevestigd.

Jaap van Ommen met zijn zus

Jaap van Ommen met zijn zus

Op de 1e verdieping woonde ikzelf met mijn familie, de Van Ommens. Daar ben ik op 25 januari 1927 geboren. Ik ging naar de Lagere School in de Brederostraat, en de Middelbare School in de 1e Helmersstraat nabij het Staringplein. Op de 2e verdieping woonde de Familie Klinken of Klinkert en op de 3e de Familie Keereweer, o.a. zoon Bram Keereweer. Hij was dirigent van een aantal koren en orkesten, zoals het koor en orkest van de Gemeente Tram. Hij was ’s avonds veel weg. Boven de woningdeur was een glazen ruit. Een keer maakten inbrekers het stuk om van binnenuit de deur van het slot te kunnen doen. Tot hun teleurstelling had de heer Keereweer een metalen plaat achter het glas aangebracht.

Op de zolder was voor elke verdieping een bergkamer (oftewel lattenzolder, nu meestal berging genoemd) plus een apart kolenhok. Op zolder moest je kolen scheppen en de gevulde kolenkit vervolgens de trappen af naar de woning brengen. (NB Bij het ophalen van het vuilnis moesten de zware metalen vuilnisbakken naar beneden gebracht en op de stoep gezet worden. Deze werden door de vuilnismannen leeggekiepd en weer terug op de stoep gezet. Dat was nog zo in mijn tijd).

De Overtoomse Sluis
Decennia geleden werden daar schepen geschut, het was een schutsluis. Door middel van een groot wiel met spaken werden de sluisdeuren geopend en gesloten door een sluiswachter. (Voordat de sluis werd aangelegd, was er een overtoom: kleine schepen werden over de „overhaal” getrokken, een stukje land tussen twee waterniveau’s). Overtoomse Sluis

Als kind was het een sport om van de ene kade naar de andere kade over de (dek)schepen heen te lopen. Tot ongenoegen van de schippers. Uitkijken! Mijn vriendje Henk Hettelink uit de Reyer Anslostraat deed dat een keer te laat. Het schip was gaan varen en de schipper zette hem pas af bij het Nieuwe Meer. Terug lopen! Tussen de Amstelveenseweg en de sluis was een smalle doorgang. Zie foto 6.

Opmerkelijk: De Overtoomse Sluis is er al ¾ eeuw niet meer, maar de tramconducteurs blijven de halte afroepen als Overtoomsesluis. Het staat nu op het halte-beeldscherm in de nieuwe trams! Amsterdammers willen de stad graag houden zoals hij is.

Het Vondelpark
Je mocht alleen lopen, fietsen of paardrijden op de daarvoor bestemde plekken. Je mocht je niet in de bosjes bevinden of op het gras lopen. Anders kon je gepakt worden door de parkwachter, ‘Haantje Pik’ genoemd.

Toen het Rosarium, met bloeiende rozen, werd geopend, werd het park afgesloten. Alleen tegen betaling kon je er op bepaalde plaatsen in. Ook de hekken van de achtertuinen in de Zocherstraat werden met een hangslot afgesloten. Maar…, Amsterdammers zijn vindingrijk!

Bij het Kattenlaantje stond in het park een halfronde bank, bijgenaamd: Het Leugenbankje. Daar zaten senioren-heren elkaar sterke verhalen uit hun verleden te vertellen. Het tennispark: Als de koninklijke familie in Amsterdam was, ging Prins Bernhard daar tennissen. Dan werd hij door belangstellenden toegezwaaid.

Naar ik hoop is e.e.a. bruikbaar in 2016 bij het 100-jarige bestaan van de Zocherstraat.

Jaap van Ommen, oktober 2015

Meer foto’s Zocherstraat en omgeving zoals het er vroeger uitzag

Nog veel meer historie over de Zocherstraat is te vinden op de website: Geheugen van West


Reacties

De Zocherstraat in de dertiger jaren — 3 reacties

  1. In de editie “West” van de krant van gemeente Amsterdam (febr. 2016) stond een interessant artikel over de geschiedenis van de Overtoom. Het is hier na te lezen.

    NB Het stuk land waar de boot over werd getrokken heet de “overhaal”. Een overtoom is de installatie die de boot erover trekt.

    Overhaal

  2. Heel interessant wat ik kan lezen over wat ik nu ‘mijn straat’ noem, de Zocherstraat. Dankjewel Colette (en Jaap) voor de moeite die je gedaan hebt om deze informatie te delen.

  3. Hallo, mag ik de iets bruine foto met de tramwagen erop gebruiken voor mijn FB pagina ‘Geheugen van de Amsterdamse tram’. Er staat geen foto eigenaar bij vermeld. Indien U toestemming geeft laat dan ook weten hoe u de bron vermeld wilt zien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *